Kort antwoord: in het Nederlands bestaan er nauwelijks eigenschappen die met een X beginnen. De enige twee die in het woordenboek staan zijn xenofoob (bang voor of vijandig tegenover vreemdelingen) en xenofiel (juist aangetrokken tot het vreemde en onbekende). Beide zijn geleend uit het Grieks. Verder is de X in het Nederlands vrijwel alleen een leenletter, en die komt in karaktereigenschappen simpelweg niet voor.
De volledige lijst
- Xenofoob — iemand die afkerig of angstig is tegenover vreemdelingen en het onbekende. Een negatieve eigenschap.
- Xenofiel — het spiegelbeeld: iemand die het onbekende juist opzoekt, openstaat voor andere culturen en graag met vreemden omgaat.
Dat is het. Wie op zoek is naar een positieve eigenschap met een X voor een sollicitatiebrief of een spelletje, komt eigenlijk alleen bij xenofiel uit.
Waarom zijn er zo weinig
De X hoort niet tot de oorspronkelijke Nederlandse klankenvoorraad. Woorden die ermee beginnen zijn vrijwel zonder uitzondering leenwoorden uit het Grieks of Latijn, en die staan meestal in het vakjargon: xylofoon, xerografie, xenon. Karaktereigenschappen ontstaan juist in de alledaagse taal, en daar heeft de X nooit voet aan de grond gekregen.
Ter vergelijking: bij de letter A vind je moeiteloos twintig eigenschappen (aardig, ambitieus, attent, analytisch, avontuurlijk), bij de X blijft het bij twee.
Alternatief: eigenschappen mét een x erin
Zit je vast bij een spel of opdracht, dan is een woord met een x érgens in het woord vaak ook goed:
- flexibel — kan makkelijk meebewegen met veranderingen
- expressief — laat gevoelens en gedachten duidelijk zien
- extravert — haalt energie uit contact met anderen
- exact — werkt nauwkeurig en precies
- complex — meerlagig, niet in één zin samen te vatten
- relaxed — blijft rustig onder druk
Voor een sollicitatie
Kom je deze vraag tegen in een sollicitatiespel of op een formulier, dan is de eerlijkste én slimste zet om het gewoon te benoemen: er is geen positieve Nederlandse eigenschap met een X, en dan kies je bijvoorbeeld voor flexibel of expressief. Dat toont taalgevoel en dat je niet zomaar iets verzint.
Waar kun je het nakijken
Wil je zelf controleren welke woorden met een X officieel bestaan, kijk dan in de Woordenlijst Nederlandse Taal of in het WikiWoordenboek. Voor de herkomst van de letter X in het Nederlands is de toelichting op Wikipedia een prima startpunt, en taalvragen over dit soort lijstjes beantwoordt Onze Taal.
